تکتونیک صفحه ای چیست؟

تکتونیک صفحه ای پدیده ای است که حرکت سطح زمین را در طول زمان، از ژرف ترین گودالهای اقیانوسی تا بلندترین کوهها توضیح می دهد.

این نظریه که در فاصله سالهای 1950 تا 1960 تدوین شده ریشه در نظریه رانش قاره ای دارد که برای اولین بار در سال 1912 پیشنهاد شد و مطابق آن قاره های سیاره زمین در طول زمان از یکدیگر رانده شده و فاصله گرفته اند. در آن زمان علت این پدیده روشن نبود اما اکنون پژوهشگران توضیح محکمی برای آن دارند: تکتونیک صفحه ای.

تکتونیک صفحه ای نظریه ای است که بر اساس آن پوسته بیرونی زمین به تخته های بزرگی از صخره های صلب به نام صفحات تفکیک شده که بر روی جبه زمین می توانند بلغزند. جبه لایه سنگی درونی تر است که بالای هسته زمین قرار دارد. لایه صلب بیرونی زمین که شامل پوسته و جبه بیرونی است، لیتوسفر نامیده می شود. این لایه حدود 100 کیلومتر ضخامت دارد. زیر لیتوسفر آستنوسفر قرار دارد که یک لایه لزج است که بواسطه حرارت عظیم درون زمین بصورت لغزنده درآمده است. این لایه سطح زیرین صفحات پوسته زمین را روانکاری می کند و به لیتوسفر امکان می دهد بر روی آن بلغزد.

نیروی پیش ران پشت سر تکتونیک صفحه ای همرفتی در لایه جبه است. ماده داغ نزدیک هسته زمین به بالا صعود کرده و صخره های سردتر جبه فرو می روند. در این بین صفحات روی این جبه نیمه روان حرکت کرده و مدام به هم برخورد نموده یا به هم می چسبند. گاهی نیزاز هم گسیخته می شوند. زمین شناسان به مکانهای تلاقی صفحات زمین با نام مرزهای صفحات اشاره می کنند. این مرزها مانند درزهای جوش خوردن صفحات روی توپ بیس بال هستند.

وقتی صفحات بسوی هم حرکت کرده و به هم فشار می آورند، پوسته زمین به شکل رشته کوه ور می آید. برای مثال هند و آسیا حدود 55 میلیون سال پیش به هم آمدند و رشته کوههای هیمالیا را ساختند. برخی رشته کوهها هنوز به رشد کردن ادامه می دهند برای مثال کوههای آلپ با سرعتی بیش از فرسایش در حال رشد کردن هستند.

گاهی اوقات دو صفحه قاره ای در زیر اقیانوس به هم برخورد کرده و یکی به زیر دیگری می غلتد. گودال ماریانا در اقیانوس آرام شمالی که ژرف ترین نقطه دنیا است به همین طریق ایجاد شده است. خروج مواد مذاب داخل زمین به نام ماگما بر لبه های صفحات قاره ای زیراقیانوسی فشار وارد ساخته و آنها را بیش ترز از پیش از هم دور می کند.

صفحات قاره ای با سرعتی حدود 3 تا 5 سانتی متر در سال جابجا می شوند. در حال حاضر هفت صفحه پوسته ای عمده وجود دارند: آمریکای شمالی، پاسیفیک، اوراسیا، آفریقا، هند و استرالیا، آمریکای جنوبی و قطب جنوب. در طی 10 میلیون سال پیش صفحه هند و استرالیا به دو صفحه مجزا تفکیک شده است.

صفحه پاسیفیک (اقیانوس آرام) بزرگترین صفحات تکتونیکی کره زمین است. با مساحت 103 میلیون کیلومتر مربع، در کف اقیانوس پنهان شده است. صفحات کوچکتری نیز وجود دارند که در زمینه صفحه بزرگتر خود قرار گرفته اند. مانند صفحه عربستان که حرکت آن بسوی فلات قاره ایران عامل عمده زمین لرزه های سرزمین ایران است.

با وجودی که عمر کره زمین حدود 4.54 میلیارد سال تخمین زده می شود، پوسته اقیانوسی در نواحی فرورانش مداوما بازیافت می شود. این امر بدین معناست که قدیمی ترین کف اقیانوس تنها حدود 200 میلیون سال سن دارد. قدیمی ترین صخره های اقیانوسی در شمال غرب اقیانوس آرام و شرق دریای مدیترانه یافت می شوند. بخش هایی از پوسته قاره ای بسیار قدیمی تر هستند و در گرینلند سنگ هایی با قدمت 3.8 میلیارد سال یافت شده اند.

منبع:

https://www.livescience.com/37706-what-is-plate-tectonics.html

قدرتمندترین موتور احتراق داخلی دنیا

 

از دیدن این موتور عظیم ممکن است آرواره های شما به پایین افتد! موتور Wärtsilä RT-flex96C بزرگترین و قدرتمندترین موتور دیزل دنیا است.

این موتور که در فنلاند ساخته شده، 14 سیلندر دارد و می تواند 107,389 اسب بخار توان تولید کند، یعنی گشتاوری بیش از 7 میلیون نیوتن متر که برای تامین برق یک شهرک مسکونی کافی است.

این موتور وزنی حدود 2300 تن داشته، طولی معادل 27 متر و ارتفاعی برزابر 13.2 متر دارد که بیشتر از یک ساختمان چهار طبقه است. سرعت دوران میل لنگ آن حدود 102 دور بر دقیقه است.

هرکدام از 14 سیلندر این موتور در یک سیکل خود 180 گرم گازوئیل می بلعد که قادر به تولید 5700 کیلووات انرژی است. ممکن است مصرف سوخت آن بالا بنظر برسد اما با این حال این موتور یکی از کارامدترین ها در دنیاست و کمترین میزان آلودگی را تولید می کند.

ممکن است در شگفت باشید کدام غولی از این موتور استفاده می کند. این موتور در یک کشتی باری به نام اما مرسک ساتفاده می شود که گنجایش حمل 11 هزار کانتینر را دارد و با این وجود قادر به حرکت با سرعت 31 گره دریایی است در حالی که بیشتر کشتی های باری از سرعت 20 گره نمی توانند تندتر حرکت کنند.

هم اکنون 25 موتور از این دست در سراسر دریاهای دنیا در حال غرش هستند.

 منبع:

https://www.zmescience.com/science/biggest-most-poweful-engine-world/

---

تدریس دروس ریاضی دانشگاه

توسط مدرس با تجربه

مهندس مکانیک از دانشگاه تهران

09360771981

جدا شدن بزرگترین کوه یخ از قطب جنوب

یک کوه یخ غول آسا که کمی بزرگتر از ایالت رود آیلند امریکا است از قطب جنوب جدا شده است.

این تکه یخ انگشتی شکل که حدود 170 کیلومتر طول و 25 کیلومتر عرض دارد، توسط ماهواره ها تصویربرداری شده است. محل مشاهده این کوه یخ در دریای ودال بوده است، خلیج بزرگی در غرب قطب جنوب که کاشف معروف ارنست شکلتون کشتی خود را در اثر برخورد با یخ در آنجا از دست داد.

کوه یخ عظیم با مساحت 4320 کیلومتر مربع که بزرگترین از نوع خود در جهان است و اکنون A-76 نام گرفته توسط ماهواره های اروپایی کوپرنیک مشاهده شده است. از آنجایی که این کوه یخ بر آب شناور است مستقیما در سطح آب دریا تاثیری ندارد.

چنانچه تمامی یخهای قطب جنوب آب شود سطح آب دریاها 60 متر بالاتر خواهد رفت و این امر به معنی نابودی بسیاری از گونه های زنده خشکی هاست.

منبع:  Live Science

---

تبلیغات

تدریس خصوصی ریاضیات دانشگاه با کیفیت عالی

ریاضی عمومی 1 و 2

معادلات دیفرانسیل

محاسبات عددی

ریاضی مهندسی

توسط مدرس خصوصی با بیش از 20 سال تجربه

کارشناس مکانیک جامدات از دانشگاه تهران

09360771981

کشف بقایای نه انسان نئاندرتال که قربانی حمله کفتارها بودند

نه می 2021 - بیزنس اینسایدر

باستان شناسان بقایای فسیل شده نه نئاندرتال را کشف کردند که گمان می رودتوسط گله ای از کفتارها شکار و کشته شده باشند. این فسیل ها در غاری نزدیکی شهر رم در ایتالیا کشف شده است.

استخوانها فسیل شده که شامل کاسه جمجمه سر و آرواره های شکسته شده اند، در غار گواتاری (Guattari  Cave) در ناحیه لاتزیوی ایتالیا یافت شده اند. باور می رود که آنها به هفت مرد بالغ، یک زن و یک پسربچه متعلق باشند.

جالب است که این بقایا به دوره های زمانی مختلف تعلق دارند. قدیم ترین آنها حدود 90 تا 100 هزارسال قدمت دارد و هشت تای دیگر گمان می رود بین 50 تا 68 هزار سال قدمت داشته باشند.

احتمالا کفتارها این نئاندرنالها را شکار کرده و برای خوردن به درون غار کشانده اند. معمولا ضعیف ترین نئاندرتالها غذای کفتارهای درنده می شده اند. در این غار علاوه بر ردپای کفتارها، بقایای کرگدن، گوزن غول پیکر، اسب وحشی و سبزیجات نیز یافت شده است.

فروریختن ورودی غار که محتملا به علت زمین لرزه بئوده باعث شده این غار برای مدت 60 هزار سال بسته بماند و آثار فسیل های درون آن بخوبی حفظ شود.

نئاندرتالها قدیمی ترین خویشاوند انسانهای مدرن امروزی هستند. آنها حدود 400 هزار سال قبل در آسیا و اروپا سکونت گزیدند. لیکن 40 هزار سال قبل به دلایل مختلفی از جمله نزاع دائمی و رقابت با انسان هوموساپینس منقرض شدند. بیش از 97.5 درصد ژنهای آنها شبیه انسان امروزی است.

منبع:

https://www.businessinsider.com/neanderthals-who-were-hunted-pack-of-hyenas-found-italian-cave-2021-5

برای اطلاعات بیشتر در مورد انسانهای نئاندرتال به این صفحه مراجعه کنید.

---

تبلیغات

تدریس خصوصی ریاضیات دانشگاه با کیفیت عالی

ریاضی عمومی 1 و 2

معادلات دیفرانسیل

محاسبات عددی

ریاضی مهندسی

توسط مدرس خصوصی با بیش از 20 سال تجربه

کارشناس مکانیک جامدات از دانشگاه تهران

09360771981

رهاسازی نخستین پشه های اصلاح ژنتیکی شده در آمریکا

6 می 2021- Live Science

شرکت فناوری زیستی اکسیتک نخستین پشه های اصلاح ژنتیکی شده را در فلوریدا رها کرد تا جمعیت پشه های بیماری زا در منطقه را کنترل کند. این شرکت پیش از این پشه اصلاح ژنتیکی شده آئیدس آئیگیپ تی (Aedes Aegypti) را در برزیل، جزایر کیمن، پاناما و مالزی رهاسازی کرده بود و مطابق گزارشات محلی این امر موجب کاهش 90 درصدی جمعیت پشه ها در آن ناحیه شده بود. این پشه می تواند بیماری های خطرناکی ماند زیکا، تب دنگ، چیکونگانیا و تب زرد ایجاد کند. رهاسازی پشه های اصلاح شده ژنتیکی که فاقد توان بیماری زایی هستند یک روش کنترل جمعیت این حشره بدون استفاده از حشره کش ها است.

Aedes Aegypti

پشه های اصلاح ژنتیکی شده شرکت اکسیتک همگی نر بوده و حامل یک ژن کشنده هستند. وقتی این پشه ها با جنس ماده جفت گیری می کنند ژن کشنده به لاروهای آنها منتقل می شود. ژن مزبور مانع ساخته شدن یک پروتئین اساسی در لاروها می شود و بدین سبب آنها قبل از رسیدن به بلوغ می میرند.

تنها پشه های ماده انسان را می گزند (پشه های نر منحصرا شیره گیاهان را می مکند). بدین ترتیب پشه های نر اصلاح ژنتیکی شده و نوزادهای نر باقیمانده از آنها نمی توانند بیماری را منتقل کنند.

---

تبلیغات -->

تدریس دروس ریاضیات دانشگاه ریاضی عمومی 1 و 2 معادلات دیفرانسیل محاسبات عددی ریاضی مهندسی توسط مدرس باتجربه دروس ریاضی دانشگاه با بیش از بیست سال تجربه 09360771981