X
تبلیغات
رایتل

دنیای علم و تکنولوژی

اخبار و مقالات مربوط به دنیای علم و تکنولوژی ترجمه شده از منابع معتبر

دکتر حسین گل گلاب، بزرگ مردی از دیار علم و ادب

برخی از بزرگان این دیار چنان سهمی در تاریخ علم و فرهنگ دارند که سخن گفتن درباره آنها به هر روش و اسلوبی تلاش بی حاصل بنظر می رسد زیرا چون نویسنده در مقام موری می ماند که بخواهد کوه استواری را که در برابرش قرار گرفته، توصیف کند. 

 

دکتر حسین گل گلاب یکی از این نادره مردان این سرزمین است و افسوس که کمتر دانش آموزی با نام و کارهای او آشناست. این گیاه شناس بزرگ ایران سهم عظیمی در ادبیات علمی این رشته در کشور ما دارد. او در سال 1313 به عضویت اولین فرهنگستان ایران درآمد و به سبب تخصص در معادل یابی واژه های علمی به عضویت پیوسته این سازمان درآمد و در 1315 سردبیری فرهنگستان نیز به او واگذار شد. 

 

تا پیش از کارهای برجسته دکتر گل گلاب در زمینه معادل یاب، نویسندگان کتب علمی درباب گیاهشناسی از اصطلاخات معادل عربی استفاده می کردند که برای خواننده ایرانی بسیار نامانوس و مهجور بود. او با دانش و هوش فوق العاده خود توانست معادل هایی کاملا پارسی برا یاین واژگان وضع کند که به سبب دقت در انتخاب آنها بسرعت جای ثابتی در کتابهای درسی و علمی کشور باز کردند. خود استاد گوید: 

 

 در زمان ما پیشرفت رشته‌های علمی تندتر و بیشتر بوده و نیازمند به واژه‌های نو بیشتر است و ناچاریم بکوشیم تا برابرهای آنها را در فارسی بیابیم و به کار بریم. از زمانی که دانشهای نو به کشور ما راه یافته و آموزش آنها با گشایش مدرسة دارالفنون به وسیلة استادان بیگانه معمول شده برخی از دانشمندان ایرانی که با آنان همکاری داشته‌اند دامان همت بر کمر بسته بر آن شده‌اند که گفته‌های آنان را به زبان شاگردان خود برگردانند تا فراگرفتن آن آسانتر شود، ولی چون بیشتر تحصیلات آنها بر پایه‌های زبان عربی بوده زبان شیرین فارسی را از نظر دور داشته و به چشم بیمهری به آن نگریسته‌اند. چنانکه بُتانیک را علمالنبّات و زوئولوژی را علم الحیوان و ژئولوژی را علم الارض گفته‌اند.

 

 چون گردش روزگار نویسندة این گفتار را در رشتة علمالنبّات به کار انداخت و ناچار بودم واژه‌های ساخته شدة آنان را به کار برم به اصطلاحهایی برخوردم که نه تنها سنگین و فرا گرفتن آنها برای شاگردان دشوار بود بلکه در بیشتر موارد نارسا و نادرست مینمود.

  

برای روشن شدن مطلب برخی از ساخته‌های آنان را یادآوری میکنم تا خوانندگان را با آن آشنا سازم:

  

عدیم الفلقه به جای اکوتی لدون  Acotyledon

 ذو فلقتین به جای دیکو تیلدن  Dicotyledon

 ذو قلقه به جای مونوکوتیلدن  Monocotyledon

 بارزالتناسل به جای فانروگام  Phanerogame

 مخفیالتناسل به جای کریپتوگام  Cryptogame

 منفصلالطاس به جای دیالی سپال  Dialysepal

 متصل الکاس به جای گاموپتال  Gamopetal

 عدیم الکاس به جای آپتال  Apetal

 

سنگینی و ناسازگاری این ترجمه ها با زبان شیرین مادری، مرا بر آن داشت که دست نیاز به دامن دانشمندان فارسی زبان دراز کرده و از آنان یاری بخواهم.

 

شادروانان ادیب پیشاوری و بدیعالزمان فروزانفر و گروهی دیگر، اندیشة مرا ستوده از هیچ گونه یاری دریغ نفرمودند و مرا بر آن داشتند تا هر چه بتوانم در این راه بکوشم و از سرزنش خرده گیران هراس بدل راه ندهم.

 

به جای واژه‌های بالا به ترتیب بیلپه، دو لپه و تک لپه و پیدازا و نهانزا و جدا گلبرگ و پیوسته گلبرگ و بیگلبرگ برگزیده و به شاگردان خود آموختم و سرافرازم که فرهنگستان هم بعدها آنها را پذیرفت و به کار بردن آنها را روا دانست.

 

استاد گل گلاب در سال 1274 در تهران متولد شد. تحصیلات را در مدرسه علمیه و دارالفنون ادامه داد. او فرزند ابوتراب خان (مصورالملک) نقاش زمان قاجار بود که به ادامه تحصیل فرزندش علاقه بسیار داشت. 
 

او از معلمین فرانسوی دارالفنون زبان فرانسه آموخت و چون شاگرد برجسته ای بود ضمن تحصیل به کار تدریس هم مشغول شد. 
 

گل گلاب از گیاه شناسان معروف آن دوره بود و اولین کسی است که کتاب طبیعی نوشت. وی از سال 1304 تا سال 1317 دوازده جلد کتاب در رشته جغرافیا و طبیعی تهیه کرد که در مدارس تدریس می شد. 
 

استاد گل گلاب از سال 1307 مسئول تحقیقات علمی گیاه شناسی شد و از زمان تاًسیس دانشگاه تهران تا سال 1345 به تدریس اشتغال داشت و هیچگاه گرد سیاست و تجارت نگشت. گفتنی ست در دانشگاه تهران هنوز کرسی ای به نامش وجود دارد. 
 

گل گلاب با همکاری کلنل کاظم وزیری و علینقی خان وزیری موسیقی آموخت و برای تعلیم تار به کلاس علی نقی خان می رفت. پس از سرودن ای ایران که تحت تاًثیر اشغال ایران توسط متفقین ساخته شد تبدیل به چهره ای جاودانه شد. 
 

گل گلاب در فرهنگستان ایران عضویت داشت و لغات زیادی خصوصاً در رشته علوم طبیعی پیشنهاد کرد که تصویب رسید و اکنون در زبان فارسی رواج دارد. 
 

استاد گل گلاب دردوم آذر 1363 در 87 سالگی در گذشت. در روز های پایانی عمر او به تنظیم فرهنگ نامه و بیولوژی گیاهان ایران مشتغول بود.که عمر وفا نکرد و معلوم نیست که مطالعات چه سرنوشتی پیدا کرده است.  

 

منابع: 

 

1. آقا شیخ محمد، مریم و سعید نوری نشاط،  گلزار مشاهیر،  تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1377 ش.

2. خالقی، روحالله،  سرگذشت موسیقی ایران،  تهران، مؤسسة فرهنگی ماهور، 1377 ش.

3. http://www.chn.ir/news/?section=2&id=14810

 

تاریخ ارسال: دوشنبه 1 اسفند‌ماه سال 1390 ساعت 09:54 ق.ظ | نویسنده: اصغر ناصری | چاپ مطلب 0 نظر

زمین لرزه عظیم ژاپن باعث اغتشاش در حیات زیر دریاها شده است

16 فوریه 2012 - نیوساینتیست 

 

زمین لرزه عظیم 9 ریشتری شرق ژاپن حجمی از گاز متان را از پوسته زمین واقع در زیر دریاها آزاد نمود و میکروب‌هایی را که در پوسته زمین زندگی می کردند با خود به همراه آورد. 

 

وقتی زمین لرزه به ساحل اقیانوس آرام توهوکو در 11 مارس 2011 برخورد کرد کف دریا را 7 متر بطور عمودی و 50 متر بطور افقی جابجا کرد. سی و شش روز پس از زمین لرزه، شین سوکه کاواگوچی و همکارانش در موسسه علوم و فناوری زمین دریای ژاپن نمونه هایی از آب اقیانوس تا عمق 5.7 کیلومتری را نزدیک کانون زمین لرزه از چهار نقطه مختلف گردآوری کردند. 

 

آنها یک ستون عظیم از آب دریا با طول و عرض 500 در 400 کیلومتر را آشکارسازی کردند که یک و نیم کیلومتر ارتفاع داشت و 98 روز پس از اولین نمونه برداری هنوز در آن محل حضور داشت. تراکم متان در این ستون ابرمانند 20 بار بیشتر از قبل از زمین لرزه بود.یک ایزوتوپ خاص کربن در میان این ستون کشف شد که قبلا در حفاری های بستر اقیانوس مشاهده شده بود.  

 

مشاهدات این گروه نشان داد که رشد نادری از باکتری ها در محل رخ داده است که 7 برابر قبل از رخداد زمینلرزه است. 

 

چنین تخمین زده می شود که دو سوم توده زیستی پروکاریوتی در پوسته زیردریایی اقیانوس‌ها زندگی می کنند در حالی که دانش ما درباره آنها اندک است. 

 

منبع: 

http://www.newscientist.com/article/dn21485-japans-megaquake-disturbed-creatures-beneath-the-sea.html

 

تاریخ ارسال: شنبه 29 بهمن‌ماه سال 1390 ساعت 11:07 ق.ظ | نویسنده: اصغر ناصری | چاپ مطلب 0 نظر

خودروی جدید BMW

خودروی مفهومی زیر حاصل مطالعاتی است که شرکت BMW تحت برنامه Vision ConnectedDrive  به انجام رسانیده است. فناوری و طراحی این خودرو جاده ای به گونه ای است که آنرا بخش یکپارچه ای از یک دنیای شبکه‌ای می سازد. این خودرو به آخرین فناوری های ارتباطات بی‌سیم خودرویی مجهز است و می تواند اطلاعاتی را از خودروهای دیگر و تجهیزات کنترل ترافیک دریافت کرده یک رانندگی ایمن برای سرنشین آن فراهم کند. 

 

 

 

 

 

منبع: Yahoo News

تاریخ ارسال: چهارشنبه 26 بهمن‌ماه سال 1390 ساعت 11:11 ق.ظ | نویسنده: اصغر ناصری | چاپ مطلب 0 نظر

قانون برنولی

قانون برنولی یکی از مهم ترین و در عین حال جالب ترین قوانین مکانیک سیالات یعنی علم مطالعه حرکات مواد سیال است. به بیان ساده این قانون چنین می گوید: 

  

اگر سرعت یک سیال افزایش پیدا کند، فشاری که بر یک سطح وارد می کند کاهش می یابد و بالعکس

 

به عبارتی فشار و سرعت سیال نسبت عکس با یکدیگر دارند. این قانون نقش مهمی در آیرودینامیک یا علم مطالعه نیروهای وارد بر سیالات دارد و پرواز اشیاء پرنده ساخته دست انسان بوسیله آن توجیه می شود.  

 

شکل زیر پدیده ای را نشان می دهد که در هنگام عبور جریان هوا از دو طرف بال هواپیمای در حال حرکت افقی رخ می دهد. جریان هوا در هنگام برخورد به لبه حمله بال (لبه جلویی) به دو قسمت می‌شود. قسمتی که از روی سطح بالایی عبور می کند به علت طول بیشتر این سطح باید سریعتر حرکت کند تا خود را به قسمت پایینی جریان هوا برساند. در نتیجه افزایش سرعت نیمه بالایی جریان هوا، فشاری که به سطح بالایی بال وارد می کند کمتر می شود. در نتیجه فشار روی سطح بالایی کمتر از فشار روی سطح پایینی است و اختلاف این دو به صورت نیروی بالابرنده عمل می کند. 

 

 

ساده ترین آزمایشی که برای توضیح عملی اصل برنولی می توان انجام داد شاید آزمایش زیر باشد: 

یک قیف شیشه ای (که از فروشگاه های لوازم آزمایشگاهی قابل تهیه است) را بطور وارونه در دست گرفته و یک توپ کوچک پینگ پونگ را در داخل قیف و وسط آن بطور عمودی نگه دارید. حالا از دهانه تنگ قیف بشدت به داخل آن بدمید و دستتان را از زیر توپ بردارید: 

  

به نظر می رسد توپ در اثر نیروی باد با شدت به بیرون پرتاب خواهد شد. ولی چنین اتفاقی نمی افتد و اگر با شدت کافی به داخل قیف بدمید توپ در جای خود بطور معلق خواهد ایستاد! 

آیا می توانید با توجه به شکل زیر علت این پدیده را توجیه کنید؟ 

 

تاریخ ارسال: سه‌شنبه 25 بهمن‌ماه سال 1390 ساعت 10:28 ق.ظ | نویسنده: اصغر ناصری | چاپ مطلب 8 نظر

کشف نهنگ کوسه غول پیکر

بندر ماهیگیری کراچی- ۷ فوریه ۲۰۱۲ 

 

جسد یک نهنگ کوسه غول پیکر در آبهای ساحلی این بندر یافت شد. تصویر حاضر ساکنین محلی را نشان می دهد که بیرون کشیده شدن این موجود عظیم الجثه توسط جرثقیل را نظاره می کنند. 

 

 

 

منبع: Yahoo News

تاریخ ارسال: چهارشنبه 19 بهمن‌ماه سال 1390 ساعت 08:33 ب.ظ | نویسنده: اصغر ناصری | چاپ مطلب 0 نظر
   1      2   >> صفحات وبلاگ